سید محمد واعظموسوی راهنمای طبیعتگردی، مدرس دانشگاه و دکترای منابع طبیعی گرایش جنگلشناسی، در گفتوگو با میراثآریا بهمناسبت ۵ ژوئن مصادف با ۱۵ خرداد، روز جهانی محیطزیست با اشاره به اهمیت این روز بیان کرد: محیطزیست موضوعی نیست که تنها به یک روز محدود شود؛ از هوایی که تنفس میکنیم تا آبی که مینوشیم و فضایی که در آن زندگی میکنیم، همگی به محیطزیست وابسته هستند و حفاظت از آن بخشی جداییناپذیر از زندگی بشر به شمار میرود.
او افزود: نامگذاری روزی بهعنوان محیطزیست درواقع یادآور مسئولیت انسان در قبال طبیعت است و اهمیت رفتار مسئولانه نسبت به محیطزیست را بار دیگر به جامعه گوشزد میکند. این موضوع برای فعالان حوزه گردشگری و بهویژه راهنمایان طبیعتگردی اهمیت دوچندان دارد، زیرا طبیعت و محیطزیست محل اصلی فعالیت آنان است.
واعظ موسوی که در حوزه آموزش طبیعتگردی و راهنمایی تورهای طبیعتگردی با محوریت جنگلهای هیرکانی فعالیت داشته است، در ادامه به مهمترین چالشهای زیستمحیطی پیش روی جاذبههای طبیعی گلستان اشاره کرد و گفت: در کنار تهدیدهای سنتی مانند تخریب عرصههای طبیعی، بهرهبرداریهای غیرمجاز و قطع درختان، امروز با پدیدهای مواجه هستیم که آثار آن بیش از گذشته نمایان شده و آن گردشگری غیرمسئولانه و فاقد ضابطه است.
به گفته او، ورود شمار زیادی از گردشگران به برخی عرصههای طبیعی بدون توجه به ظرفیت تحمل اکوسیستمها، موجب آسیبهای جدی به طبیعت شده است و بسیاری از جاذبههای گردشگری و طبیعتگردی گلستان نیز از این آسیبها در امان نماندهاند.
گردشگری غیرمسئولانه تهدید نوظهور جاذبههای طبیعی گلستان
این فعال حوزه طبیعتگردی با تأکید بر ظرفیتهای منحصربهفرد استان گلستان برای توسعه گردشگری پایدار بیان کرد: گلستان به دلیل تنوع اقلیمی، تنوع زیستبومها و چشماندازهای طبیعی، یکی از استثناییترین استانهای کشور محسوب میشود. در این استان میتوان در فاصلهای کوتاه از رویشگاههای کوهستانی و شبهآلپی به جنگلهای هیرکانی، دشتهای وسیع و حتی مناطقی با اقلیم نیمهخشک رسید؛ ویژگیای که در بسیاری از کشورهای جهان مستلزم طی صدها یا هزاران کیلومتر مسیر است.
او افزود: این تنوع کمنظیر یک موهبت الهی و فرصتی ارزشمند برای توسعه گردشگری طبیعتمحور است، اما بهرهبرداری از آن باید با نگاه مسئولانه و در چارچوب اصول توسعه پایدار انجام شود؛ زیرا هر نوع استفادهای که به تخریب اکوسیستم و اختلال در چرخههای طبیعی منجر شود، پایدار نخواهد بود.
واعظ موسوی در بخشی دیگر از این گفتوگو به نقش گردشگری در حفاظت از محیطزیست پرداخت و گفت: گردشگری زمانی میتواند به ابزاری برای حفاظت از طبیعت تبدیل شود که بر پایه آگاهی، آموزش، برنامهریزی و احترام به ظرفیتهای محیطی شکل بگیرد. در چنین شرایطی، گردشگران و جوامع محلی ارزش منابع طبیعی را بهتر درک کرده و انگیزه بیشتری برای حفاظت از آن خواهند داشت. اما اگر گردشگری بدون برنامه، بدون آموزش و فراتر از توان اکولوژیک مناطق توسعه یابد، به یکی از عوامل تهدیدکننده طبیعت تبدیل خواهد شد.
او در تشریح مفهوم گردشگری مسئولانه نیز بیان کرد: گردشگری مسئولانه به این معناست که گردشگر خود را در برابر اثراتی که بر محیط طبیعی میگذارد مسئول بداند و تلاش کند کمترین ردپا را در طبیعت بر جای بگذارد. پرهیز از هرگونه رفتار یا اقدامی که منجر به تخریب اکوسیستم شود،مهمترین ویژگی یک گردشگر مسئول است.
این مدرس دانشگاه درباره آموزشهای ارائهشده در تورهای طبیعتگردی گفت: اعتقاددارم هیچ عاملی بهاندازه شناخت صحیح طبیعت در ایجاد حس مسئولیتپذیری نسبت به محیطزیست مؤثر نیست. اگر بتوانیم گونههای گیاهی و جانوری، اکوسیستمها و ارزشهای طبیعی را بهدرستی معرفی کنیم، افراد به آنها علاقهمند میشوند؛ زیرا شناخت، مقدمه دوستداشتن است و دوستداشتن نیز زمینه حفاظت را فراهم میکند.
او همچنین با اشاره به نقش راهنمایان گردشگری در فرهنگسازی محیطزیستی افزود: راهنمایان طبیعتگردی در خط مقدم آموزش قرار دارند. زمانی که افراد در دل طبیعت حضور دارند، بیش از هر زمان دیگری آمادگی درک ارزشهای محیطزیستی را دارند و راهنما میتواند با انتقال دانش و آگاهی، شیوه درست بهرهمندی از طبیعت و ضرورت حفاظت از آن را آموزش دهد.
جوامع محلی و دانشگاهها دو بازوی توسعه گردشگری پایدار
واعظ موسوی در پاسخ به پرسشی درباره نقش جوامع محلی در حفاظت از محیطزیست و توسعه گردشگری پایدار گفت: جوامع محلی نقش بیبدیلی در این حوزه دارند. اگر آموزش و آگاهی کافی در اختیار آنها قرار گیرد، میتوانند به مهمترین حامیان حفاظت از طبیعت تبدیل شوند؛ اما در صورت نبود آگاهی، ممکن است برخی فعالیتها ناخواسته به تخریب محیط منجر شود. ازاینرو توانمندسازی جوامع محلی یکی از مهمترین الزامات توسعه گردشگری پایدار است.
او با اشاره بهضرورت تقویت همکاریهای علمی و اجرایی در این زمینه بیان کرد: دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان بهعنوان یک دانشگاه تخصصی در حوزه منابع طبیعی و محیطزیست، در چارچوب مسئولیت اجتماعی خود برنامههایی را برای همکاری نزدیکتر با ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گلستان دنبال میکند تا در حوزه آموزش، ترویج و شناسایی الگوهای موفق گردشگری مسئولانه گامهای مؤثری برداشته شود.
سه توصیه برای سفر مسئولانه به طبیعت گلستان
این پژوهشگر منابع طبیعی در بخش پایانی گفتوگو سه توصیه مهم به گردشگران طبیعت گلستان ارائه کرد و گفت: نخست اینکه هنگام حضور در طبیعت، تا حد امکان از ورود به هستههای بکر و حساس اکوسیستمها خودداری کرده و در حاشیه مناطق طبیعی توقف یا استقرار داشته باشند تا بخشی از زیستگاه برای گیاهان و جانوران دستنخورده باقی بماند.
او افزود: توصیه دوم این است که گردشگران در طبیعت نه چیزی را با خود ببرند و نه چیزی به آن اضافه کنند. برداشت گونههای گیاهی و جانوری از طبیعت یا رهاسازی گونههای غیربومی مانند ماهی قرمز در زیستگاههای طبیعی، میتواند آسیبهای جدی به اکوسیستم وارد کند.
واعظ موسوی سومین توصیه خود را جلوگیری از انتقال ناخواسته بیماریها و عوامل آسیبزا میان زیستبومها عنوان کرد و گفت: گردشگران پیش از جابهجایی بین مناطق طبیعی مختلف ورود به منطقه طبیعی جدید، کفش و تجهیزات خود را تمیز و ضدعفونی کنند؛ زیرا بسیاری از بیماریهای گیاهی و عوامل بیماریزا از طریق جابهجایی انسان و تجهیزات منتقل میشوند و میتوانند سلامت اکوسیستمهای طبیعی را به خطر بیندازند.
او در پایان، شعار پیشنهادی خود برای روز جهانی محیطزیست در حوزه گردشگری را چنین بیان کرد: «به طبیعت سفر کن، اما با آگاهی و احترام»؛ شعاری که اگر در رفتار گردشگران نمود پیدا کند، میتواند زمینهساز حفاظت بهتر از میراث طبیعی برای نسلهای آینده باشد.
انتهای پیام/
نظر شما